ĐÔI DÒNG TRANG SỬ DOANH NGHIỆP

NHÀ KỸ NGHỆ DOANH NHÂN ” TRƯƠNG VĂN BỀN ”  (1884-1956)

     Thuở thiếu thời, như nhiều gia đình khá giả và học thức, Trương Văn Bền học chữ Hán. Năm 1896, ông bắt đầu lĩnh hội nền giáo dục Pháp, học ở các trường Ecole Municipale de Cholon, Collège de My Tho và Lycée Chasseloup-Laubat (Saigon). Năm 1889, khi chính quyền thuộc địa Pháp lần đầu tiên tổ chức kỳ thi Brevet élémentaire (Cao đẳng Tiểu học), Trương Văn Bền thi đậu và được bổ nhiệm chức vụ Ký lục thượng thư.

     Năm 1901, ông bỏ không làm cho chính quyền Pháp nữa và trở lại nghề buôn bán của cha ông. Lúc đầu, ông bán đậu phộng, đậu xanh, đường trong một cửa tiệm nhỏ ở Chợ Lớn. Năm 1905, ông mở một xưởng tinh khiết và chế dầu ở Thủ Đức. Ông dùng máy ép bằng hơi được sản xuất ở Mỹ và mua từ Pháp. Là một người rất năng động, một năm sau, ông mở một nhà máy xay gạo ở Chợ Lớn và một nhà máy khác ở Rạch Cát.

     Ngoài lúa gạo, ông nhận thấy nhiều tiềm năng cho các sản phẩm canh nông khác ở miền Nam như dừa. Từ năm 1928, ông thành lập xưởng chế dầu ở Chợ Lớn sản xuất các loại dầu ăn và dầu công nghiệp. Bắt đầu từ năm 1932, ông mở thêm nhà máy làm xà bông làm từ dầu nông sản. Xà bông là sản phẩm mang lại cho ông nhiều tiếng tăm và giúp ông tiếp cận với mọi người nhiều nhất.

     Xà bông Việt Nam và xà bông thơm ‘Cô Ba’ được nhiều người ưa chuộng vì chất lượng tốt và giá phải chăng cho người tiêu dùng ở mọi giới, giai cấp. Trên thị trường, xà bông Việt Nam và xà bông thơm ‘Cô Ba’ đánh bạt xà bông thơm ‘Mạc-Sây’ (Marseille) của Pháp nhập từ chính quốc. Ngoài Việt Nam, xà bông ‘Cô Ba’ được dùng rộng rãi ở Lào và Campuchia, được xuất khẩu qua Hồng Kông, Tân Đảo (Nouvelle Caledonie) và một số các nước Châu Phi.

    XÂY DỰNG THƯƠNG HIỆU

Trong hồi ký của ông, ông viết về sự chọn lựa tên sản phẩm xà bông của ông như sau:

    “Tôi đang tìm kiếm tên nào kêu, dễ gọi, dễ nhớ để đặt tên cho xà-bông mà chưa kiếm ra. Ngoài Bắc, phong trào cách mạng Việt Nam Quốc dân đảng do Nguyễn Thái Học cầm đầu nổi lên nhiều chỗ và đã bị thất bại đau đớn, đến lúc Tây xử tử họ ở Yên Bái thì mười người như một, trước khi đút đẩu vô máy chém đều bình tĩnh hô to: “Việt Nam vạn tuế” gây một luồng dư luận sôi nổi ở trong nước và thế giới.”

    “Tôi không bỏ lỡ vội chụp lấy vụ này, lấy tên Việt-Nam đặt cho xà-bông, gọi Savon Việt-Nam để nêu lòng ái quốc đang bồng bột ở trong xứ, xà-bông Việt-Nam là của người Việt làm cho người Việt, người Việt yêu nước phải dùng đồ Việt Nam”.

     Về sự chọn lựa biểu tượng của xà bông Việt Nam, ông đã dùng hình ảnh của một người con gái đẹp Việt Nam rất đậm chất dân gian Nam bộ là ‘Cô Ba’. Không biết trong trường hợp nào ông đã dùng hình ảnh của một người phụ nữ ‘cô Ba’ với nét đẹp duyên dáng Nam bộ. Biểu tượng của vùng đất miền Nam này đánh trúng tâm lý và quen thuộc đối với con người trong vùng đã là một yếu tố quan trọng để sản phẩm của ông được tiếp nhận rộng rãi.

     Với sự ra đời của hãng xà bông Trương Văn Bền ở Nam Kỳ năm 1932, Việt Nam hãnh diện có được một xưởng công nghệ quy mô, góp phần vào công cuộc phát triển kinh tế trong thời kỳ phôi thai.

NGHỆ THUẬT QUẢNG CÁO ĐẦU THẾ KỶ 20

Sau đây là là vài đoạn trong nhật ký của ông Trương Văn Bền cho thấy ông có đầu óc tinh tế về tâm lý trong quảng cáo ở thế kỷ trước (1922), không kém hình thức dùng của các công ty đa quốc gia hiện nay:

    “Thấy xà-bông bán chạy tôi làm thêm một chảo nữa. Nay nhiều thêm thì phải làm quảng cáo dữ mới bán được. Một mặt phải kiếm thế ép mấy hàng tạp hóa mua xà-bông Việt-Nam về bán, vì tiệm tạp hóa hầu hết của khách trú, chúng xấu bụng không mấy khi chịu mua đồ của người Việt-Nam chế tạo về bán, chi chừ khi nào món đồ ấy đã được thông dụng đem cho chúng một mối lợi hàng ngày thì chúng mới chịu mua. Tôi bèn huy động một tốp người cứ lần lượt hàng ngày đi hết các tiệm tạp hóa hỏi có xà-bông Việt-Nam bán không? Hễ có thì mua một, hai xu, bằng không thì đi chỗ khác, trước khi bước chân ra khỏi tiệm nói với lại một câu “Sao không buôn xà-bông Việt-Nam về bán? Thứ đó tốt hơn xà-bông khác nhiều”. Hết người này tới người khác, thét rồi chủ tiệm cũng phải để ý lấy làm lạ, phải hỏi lại chỗ bán xà-bông Việt-Nam, cho người mua thử về bán. Tốp thì ôm đờn ca vọng cổ tán dương tính chất của xà-bông Việt Nam, tốp thì đi đánh võ rao hàng, rồi đá banh tôi cũng cho mặc áo thiêu xà-bông Việt-Nam. Nói tóm lại tôi không bỏ lỡ một dịp nào mà không làm quảng cáo, nên xà-bông Việt-Nam bán chạy lắm.”

    “Nhờ sức mạnh của quảng cáo, xà-bông Việt-Nam tiến phát mau lắm, chỗ nào cũng buôn xà-bông Việt-Nam, ai nấy chỉ dùng xà-bông Việt-Nam thôi. Thấy mới lợi như vậy nhiều người lóa mắt cũng làm xà-bông để tranh giành, như Bà Đốc phủ Mầu ra xà-bông ‘Con Cọp’, Balet ra xà-bông ‘Nam-Kỳ’ cũng đầu người đờn bà như Việt-Nam, Nguyễn Phú Hữu ra xà-bông ‘3 sao’ ở Cần Thơ… nhưng tranh đua không lại xà-bông Việt-Nam, đều bị thất bại, bỏ cả. Số sản xuất của xà-bông Việt-Nam lần lần lên tới 200 tấn, bán cùng Saigon, lục tỉnh, Trung kỳ, Bắc kỳ, Ai lào, Cao miên.”

    “Năm 1941, tôi chịu cho sở binh lương một ít lợi quyền, nên bán được giá cao, chở đi Madagascar, Réunion… Mấy xứ thuộc địa Pháp này vẫn mua xà-bông Mạc-Sây, nay chiến tranh giao thương bế tắc nên phải mua của tôi, mà chính là mấy hãng ở Mạc-Sây thiệt thọ mua để bán đi các nơi.”

     Vì thế cũng không lạ gì, tên tuổi và sản phẩm của Trương Văn Bền nổi tiếng và là niềm tự hào của nhiều người, nhất là ở trong Nam. Mặc dầu ông mất từ năm 1956 nhưng cho đến đầu thập niên 1970, nhiều người vẫn còn nhắc đến ông với sự kính trọng trong tình đồng bào và tình cảm thân cận gần gũi như trong nhà. Ông đã chỉ ra và làm gương cho nhiều người đi sau sau này để khuếch trương tiềm năng tháo vác, sáng tạo của người Việt Nam trong kinh tế và thương mại.

    TRƯỜNG TỒN

Thời kỳ sau khi Trương Văn Bền mất, từ năm 1959 cũng là thời kỳ nhiều biến động trong lịch sử Việt Nam. Xà bông Việt Nam của Trương Văn Bền vẫn chiếm lĩnh phần lớn thị trường cho đến khoảng giữa thập niên 1960, khi hàng hóa, xà bông, bột giặt Mỹ bắt đầu tràn ngập miền Nam. Các công ty mới ở Việt Nam cũng thành lập sản xuất bột giặt thay thế phần lớn nhu cầu dùng xà bông để giặt giũ. Công ty Trương Văn Bền và các con, lúc đó đã đổi thành Hãng Xà bông Việt Nam, vẫn nỗ lực cạnh tranh, sản xuất thêm sản phẩm bột giặt Việt Nam cạnh tranh với các loại bột giặt Mỹ và bột giặt Viso của ông Trương Văn Khôi.

Một thời quá khứ ngang dọc vang danh của nhà kỹ nghệ và doanh nhân nổi tiếng Việt Nam nay chỉ còn là ký ức. Một nghĩa cử tốt đẹp ít nhất chúng ta nên có để nhớ tới một trang lịch sử doanh nghiệp rất tự hào và gương sáng cho tương lai và thế hệ mới ngày nay trong thời đại toàn cầu hóa là ghi lại, phổ biến, khuyến khích học hỏi tinh thần doanh thương, mạo hiểm trên doanh trường nhưng đầy trách nhiệm với xã hội của Trương Văn Bền.

Trích từ bài : Nguyễn Đức Hiệp